Selam! Excel'in o gri ekranı gözünü korkutmasın sakın. Hepimiz oraya bir şekilde girdik, bir şeyler yapmaya çalıştık, sonra ya bir formül hatasıyla karşılaştık ya da o fareyle tıklamaktan kolumuz yoruldu. Kabul edelim, Excel bazen bir canavar gibi görünebilir ama aslında o canavarın dişlerini sökmek, yani en can alıcı formülleri ve kısayolları öğrenmek, hayatımızı inanılmaz kolaylaştırıyor. Ben de bu yolculukta en çok kullandığım, en çok işime yarayan o sihirli dokunuşları seninle paylaşmak istedim. Hazırsan, o sıkıcı tablo dünyasından kurtulup, Excel'in süper kahramanı olmaya giden yola çıkalım!

Formüller: Excel'in Kalbi ve Mantığı

Excel'de bir şeyleri hesaplamak, bir şeyleri saymak, bir şeyleri karşılaştırmak istediğimizde imdadımıza formüller koşuyor. Unutma, her formülün başlangıcı '=' (eşittir) işaretidir; bu, Excel'e 'Bak şimdi sana bir numara yapacağım!' demenin kibar yoludur. Temel matematik işlemlerini yapmak için formül yazmak zorunda değilsin, direkt hücreleri toplayabilirsin (=A1+B1), ama işler karmaşıklaştıkça fonksiyonlara ihtiyacımız oluyor.

Temel Matematik ve İstatistik Canavarları

Başlangıçta en çok ihtiyacın olacak o temel taşları bir listeleyelim. Bunlar, Excel'in 'Merhaba' diyen yüzleridir:

• TOPLA (SUM): Bir aralıktaki sayıları toplar. Mesela, =TOPLA(A1:A10) ile A1'den A10'a kadar ne varsa toplarsın.
• ORTALAMA (AVERAGE): Seçtiğin sayıların aritmetik ortalamasını bulur.
• MAK (MAX): Bir sayı aralığındaki en büyük değeri bulur. Raporlarda zirveyi görmek için birebir.
• MİN (MIN): Tam tersi, en küçük değeri bulur. En dip noktayı görmek istediğinde kullanırsın.
• BAĞ_DEĞ_SAY (COUNT): Bir aralıktaki içinde sayı olan kaç hücre var, onu sayar.
• EĞER (IF): İşte bu, Excel'in beyni! Bir koşul doğruysa bir şey yap, yanlışsa başka bir şey yap deriz. Mesela, 'Eğer satış 1000'in üzerindeyse 'Hedef Başarılı', değilse 'Tekrar Dene' gibi.

Bu formüllerin birçoğunun İngilizce karşılığını da bilmek iyi, çünkü bazen program İngilizce olabiliyor. Mesela TOPLA'nın İngilizcesi SUM, EĞER'in ki IF.

Şartlı İşlemler: Sadece İstediğini Yap

Bazen sadece belirli bir kritere uyan verileri toplamak istersin. İşte o zaman ETOPLA (SUMIF) devreye girer. Diyelim ki sadece 'Ankara' şubesinin satışlarını toplamak istiyorsun. ETOPLA, tıpkı bir dedektif gibi o şarta uyanları bulur ve toplar.

Benzer şekilde, bir aralıkta belirli bir şarta uyan kaç tane veri olduğunu saymak istersen, EĞERSAY (COUNTIF) harikadır. Örneğin, A4 ile A8 arasındaki hücrelerde kaç tane 'çilek' geçtiğini sayabilirsin.

Metin İşlemleri: Yazıları Şekillendirme

Veriler her zaman sayı olmaz, bazen metinlerle uğraşırız. İsimlerin baş harflerini büyütmek ya da hepsini küçültmek zorunda kalabilirsin. İşte burada BÜYÜKHARF (UPPER) ve KÜÇÜKHARF (LOWER) formülleri kurtarıcımız oluyor.

İki farklı hücredeki metinleri birleştirmek mi istiyorsun? Eskiden BİRLEŞTİR (CONCATENATE) vardı, şimdi daha pratik bir yolu da var, ama BİRLEŞTİR hala çok kullanışlı.

Kısayollar: Farenin Esaretinden Kurtuluş

Formüller harika, ama o formülü yazarken, veriyi seçerken, kopyalarken fareye her uzandığında aslında zaman kaybediyorsun. Excel'de her tıklama potansiyel bir zaman kaybıdır. Kısayollar ise seni fareye bağımlı olmaktan çıkarır ve %30-40 daha hızlı çalışmanı sağlayabilir.

En Temel ve Kurtarıcı Kısayollar

Bunlar, Excel'i açtığın an kullanmaya başlaman gereken, adeta Excel'in 'alfabesi' niteliğindeki kısayollar:

• Ctrl + C / Ctrl + V: Kopyala / Yapıştır. Klasik, ama her zaman lazım.
• Ctrl + Z / Ctrl + Y: Geri Al / Yinele. Hata yaptığında panik yapma, Ctrl+Z seni kurtarır!
• Ctrl + S: Kaydet. Kaydetmeyi unutmak, Excel'deki en büyük faciadır. Bunu alışkanlık haline getir.
• Ctrl + F: Bul. Büyük veri yığınlarında aradığını saniyeler içinde bulursun.
• Ctrl + A: Tümünü Seç. Veri setinin tamamını seçmek için tek tuş.

Veri Yönetimi ve Biçimlendirme Sihirbazları

Veri girişi ve düzenlemesi sırasında sana en çok zamanı kazandıracak sihirli kombinasyonlar bunlar:

• Alt + = (Alt + Eşittir): Otomatik Toplam. Bir sayı sütununun hemen altına gelip bu tuşa bastığında, Excel hemen bir =TOPLA() formülü yazar. Tek kelimeyle efsane!
• Ctrl + Shift + L: Filtre Ekle/Kaldır. Tablona anında filtre çekmek için kullan.
• Ctrl + T (veya Ctrl + L): Veriye Tablo Özelliği Kazandırma. Veri aralığını seçip bu tuşa bastığında, Excel onu otomatik olarak biçimlendirilmiş, filtreli, düzenli bir tabloya çevirir. İngilizce Excel'de bu Ctrl+T'dir.
• F2: Hücreyi Düzenle. Bir hücreye çift tıklamak yerine F2'ye basmak çok daha hızlıdır.
• Ctrl + Shift + %: Yüzde Biçimi Uygula. Sayıları anında yüzde olarak gösterir.

Hücre Kopyalama ve Sabitleme

Bu ikisi, formül mantığını bir üst seviyeye taşır:

• Ctrl + D: Üstteki hücreyi aşağı kopyala. Yan yana kopyalamak için Ctrl + R (Sağa Kopyala) kullanılıyor.
• F4: Hücre Referansını Sabitleme. Bir formülü aşağı çekerken referansın (örneğin $A$1) değişmesini istemiyorsan, formül çubuğundayken F4'e basarak o referansı sabitle. Bu, formül yazarken en çok zaman kazandıran hareketlerden biridir.

Formül Görünümü ve Pivot Tabloya Giriş

Bazen tüm o karmaşık formüllerin sonucunu değil, formülün kendisini görmek istersin. İşte o anlarda devreye Ctrl + ` (Tırnak işareti) girer. Bu, tüm sayfadaki formülleri anında gösterir, tekrar basınca sonuçlara döner.

Ve son olarak, veri analizinin kralı: Pivot Tablolar. Veriyi özetlemek, farklı açılardan bakmak için harikadır. Kısayol olarak Alt + N + V kombinasyonu (İngilizce Excel'de) Pivot Tablo oluşturma menüsünü açar. Bu, büyük veri setlerini saniyeler içinde anlamlı raporlara dönüştürmenin en hızlı yoludur.

İşte sana Excel'in en can alıcı sırları. Bunları gerçekten kullanmaya başladığında, o fareyi ne kadar az kullandığını fark edeceksin. Pratik yaptıkça, bu formüller ve kısayollar senin ikinci dilin olacak. Hadi bakalım, şimdi o dosyayı aç ve denemeye başla!